Het Adema orgel op reis
Het grote kerkorgel boven de hoofdentree van de Urbanuskerk werd in 1885 in Workum gebouwd door P.J. Adema te Amsterdam. Hij maakte daarbij gebruik van diverse toegeleverde orgeldelen, het front werd ontworpen door Mengelberg, die ook de andere interieurstukken van de Werenfriduskerk ontwierp. Het orgel heeft 15 registers en kostte toen 5.250 gulden. Op 11 april 1885 gaf organist Jos A. Verheijen zijn goedkeuring en verzorgde hij het openingsconcert. Het orgel is geclassificeerd als rijksmonument met orgelnummer 1711 en rijksmonument nummer 39479. De blaasbalgamen en windladen kwamen van het bedrijf van Epke Adema met zoon Nicolaas. De frontpijpen in de beide torens met aangrenzend zijveld zijn vervaardigd in het bedrijf van Veuve Caille te Parijs waar ook de tongwerken werden gemaakt. Het overige binnen pijpwerk kwam zowel van de firma Fransen (Roermond) als Jean Devos uit Brussel. De houten pijpen werden in Amsterdam gemaakt, evenals de mechanieken. Het orgel zou 15 registers krijgen, zeven op het groot orgel, zes op het positief en twee stemmen op het vrij pedaal, welke tezamen de volgende dispositie vormen:
Hoofmanuaal:
1e Pretsant 8 voet van Engelsch tin sprekende gedeelte in ’t front.
2e Bourdon 16 voet van hout en metaal.
3e Saliconaal 8 voet van Engelsch tin.
4e Holpijp 8 voet van hout en metaal.
5e Octaaf 4 voet van metaal.
6e Mixtuur 2 en 3 sterk van metaal.
7e Trompet 8 voet van Engelsch tin.
Positief:
1e Viola di Gamba 8 voet van Engelsch tin.
2e Bourbon 8 voet van hout en metaal.
3e Voix Geleste 8 voet van Engelsch tin.
4e Fluit Harmoniek 4 voet van metaal
5e Piccolo 2 voet van metaal.
6e Basson Hobo 8 vt van Engelsch tin.
Pedaal:
1e Subbas 16 voet van hout.
2e Openbas 8 voet idem.
Koppelingen:
1e Hoofdmanaal aan Positief
2e Pedaal aan Hoofdmanuaal.
De houten pijpen zouden betreffen de 27 grootste van Bourdon 16 ’ en de 12 grootste van Holpijp 8’en Bourdon 8 ’ .
Manuaal omvang C – f’’’, Pedaalomvang C – d’. Front eiken, magazijnbalg met schepbalgen + regulateur. De grootste pijpen van Presant 8 ’ en Viola 8 ’ zouden gedeeltelijk in het front, bestaande uit twee gescheiden kasten, komen te staan. De scheiding was om het raam in Workum vrij te laten.
De winddruk zou niet minder dan 100mm (10 cm) bedragen. Elk register zal krachtig in zijn eigen karakter van toonkleur aanspreken, zoals Presant krachtig, rein- en doordringend, Viola teeder, strijkend en snijdend, Bourdon en fluitwerk krachtig, vol en rond, tonwerken glansrijk en krachtig. Hierdoor ontstaat een vol en harmonieus geluid. De toonhoogte en stemming geschiedt naar Diapason normaal, gegeven de A 870 trillingen per seconde.
Adema’s Kerkorgelbouw B.V. uit Hillegom heeft in 2004 het orgel in Workum nog geheel gerestaureerd en verklaard dat het in zeer goede staat is.
Na de brand kwam veel van het interieur van de Werenfridus kerk uit Workum naar Bovenkerk. En tot dit interieur behoorde ook het Adema orgel. Het orgel werd door de firma Adema in 2023 ter plekke ontmanteld en vervolgens opgeslagen boven op de koorzolder in Bovenkerk. In 2024 werden delen naar het atelier in Hillegom gehaald, waar het allemaal gereinigd en nagekeken werd. Om dit orgel te plaatsen moesten de oude fronten van het originele orgel op de koorzolder afgebroken worden, de firma Adema nam ze mee er hergebruikte deze fronten later opnieuw in de Maartenskerk in Hillegom.
In de loop van 2024, toen het meeste bouwvuil was neergedaald kon het orgel weer opgebouwd worden. Dit duurde wel langer dan gepland omdat tijdens de herbouw van de kerk besloten was de koortribune te reconstrueren. Dit hield in dat de balustrade een meter naar achteren werd geplaatst en de koorruimte feitelijk te klein werd om het orgel één-op één over te plaatsen. Tussen de speeltafel, die vooraan op de tribune werd geplaatst en de balustrade moest een keermechaniek worden geplaatst om de speeltafel mechanisch te kunnen verbinden met de windladen. De oude mechaniekborden, die niet pasten tussen de orgelkasten en de centrale pilaar op de tribune, werden daarbij versmald en opnieuw ingericht. Ook werd het registermechaniek geheel nieuw aangelegd. Het verkrijgen van een aantal specifieke onderdelen duurde helaas te lang. De orgelkassen kwamen niet zoals in Workum tegen de zijmuren te staan, maar staan in Bovenkerk vrij op de koorzolder. Beide kassen werden daarom voorzien van nieuwe zijkanten uit eiken panelen. De voorzijde werd 50 centimeter verbreed om visueel aan te sluiten bij de koorruimte. Aan de frontzijde werd daarvoor nieuw neogotisch snijwerk vervaardigd uit eikenhout, waarachter blauw doek werd gespannen. Daarvoor werd in de speeltafel een balanstrede aangebracht. De lamellen van de expressiekast zijn in de voorzijde (achter de frontpijpen) en de linker buitenzijde geplaatst.
Op 6 september 2026 werd het orgel tijdens de startviering van de Heilige Mariaparochie voor het eerst in de St. Urbanuskerk bespeeld door Frank de Ruyter. Op 25 oktober 2026 volgt er een orgelconcert dat gratis wordt aangeboden door de SVBU. Het orgel wordt dan bespeeld door de zeer talentvolle, jonge Amstelveense organist Alexander de Bie.