Bouw van de Urbanuskerk

De Sint-Urbanuskerk is een rooms-katholieke kerk aan de Noorddammerlaan 126 in Amstelveen-Bovenkerk in de Nederlandse provincie Noord-Holland.

De bouw van de kerk van architect Pierre Cuypers startte in 1873 en het eerste deel werd in 1875 voltooid en in gebruik genomen. Bouwpastoor was de vermaarde Jan Willem Brouwers, een vriend van Pierre Cuypers. Brouwers wilde een kathedraalachtige kerk op een mooie locatie aan de Poel. Cuypers ontwierp voor hem een indrukwekkende neogotische kerk. Aanvankelijk wilde Brouwers als Mariavereerder de kerk opdragen aan Onze Lieve Vrouw, maar hij kreeg van het bisdom Haarlem geen toestemming voor een naamswijziging van de parochie. Het zou hem waarschijnlijk deugd doen als hij kon vernemen dat de naam van de parochie R.K. Amstelland, waaronder de St. Urbanus geloofsgemeenschap valt, nu toch gewijzigd is in ‘Heilige Mariaparochie’.

De Bovenkerkse Urbanus is gesitueerd aan de grens van het Amsterdamse Bos en de oeverlanden van de Amstelveense en Bovenkerkse poel. Samen met de fraaie natuur vormt zij een harmonieus geheel.

 

De voorgevel van de kerk wordt gedomineerd door de ruim 65 meter hoge toren, die het midden van de a- symmetrische gevel vormt. Links van de toren is een vijfhoekig baptisterium gebouwd, waarvan twee glas- in- loodramen aan de voorgevel te zien zijn.

Het meest opvallende aspect van het grondplan van de kerk is de zeskantige toren. Omdat de kerk schuin ten opzichte van de Noorddammerlaan is geplaatst, kon Cuypers de ingang op deze manier toch parallel aan deze laan laten lopen. De kerk bestaat uit drie beuken, een transept (het dwarsschip) , een koor, een Mariakapel, een sacristie en het reeds genoemde baptisterium.
Het middenschip van de kerk bestaat uit vier traveeën, van elkaar gescheiden door pilaren. De pilaren zijn bekleed met halfzuilen. Aan de bovenkant zijn de pilaren afgewerkt met Korintische kapitelen, beschilderd in goud en blauw. In de laatste travee van het middenschip is een verhoogde ruimte voor het orgel en het zangkoor aangebracht.

De bouwstijl waarmee Cuypers furore maakte grijpt terug op de middeleeuwse gotiek. Wie kent niet de beroemde gotische kathedralen in Europa, zoals de Notre Dame en de kathedralen van b.v. Amiens en Chartres en de Dom van Keulen. Naast het gebruik van renaissance bouwstijlen (neo-renaissance) grijpt men in Europa ook terug op de gotiek, die in Engeland zelfs in de profane bouw nooit is weggeweest. In Nederland beperkt deze neo-gotiek zich vooral tot de kerkenbouw met architect Pierre Cuypers als belangrijk exponent. Al vanaf zijn eerste ontwerpen past Cuypers baksteen of schoon metselwerk toe als materiaal voor de gewelven. Ook bij de Bovenkerkse Urbanus is deze neogotische bouwstijl volledig toegepast, inclusief het gebruik van spitsbogen, kruisribgewelven en pijlers met verticale lijnen voor een optimaal hoogte-effect.

De bouw werd vanwege geldgebrek pas vervolgd in 1887 en afgerond in 1888. Tijdens de tweede fase van de bouw is bezuinigd en zijn tongewelven in plaats van de gebruikelijke kruisgewelven toegepast. Ook de fundering was van mindere kwaliteit. Nog tijdens de bouw waaide in 1881 de torenspits bij een storm van de kerk. De nieuwe, zeskantige toren was in 1889 gereed.

Nog vóór de kerk werd, na het aantreden in 1872 van J.W. Brouwers, een pastorie gebouwd. Deze woning met torentje is gebouwd van rode baksteen met houten vakwerkbalken, in chalet-stijl, met invloed van de neogotiek. De pastorie is verbonden met de kerk. Sinds 2002 is ook de pastorie een rijksmonument.

In 1936 werden door de parochianen twee grote roosvensters met glas- in- loodvoorstellingen aan de kerk aangeboden. Beide ramen vormen het middelpunt van de transeptmuren en hebben een diameter van drie meter.

In 2018 is een helder en gemakkelijk leesbaar boek geschreven over de kerk getiteld, St. Urbanus Bovenkerk, een markant monument van Pierre Cuypers. Hierin worden vanuit diverse invalshoeken het ontstaan en het gebruik van de kerk belicht. Ook wordt hierin veel aandacht besteed aan de cultuurhistorische aspecten.

Bron: Vereniging Historisch Amstelveen/M – Wikipedia – SVBU